CPAP Basıncı Kaç Olmalı, Kim Ayarlar?

CPAP basıncı herkes için aynı değildir: doğru basınç kişiye özel olarak uyku testinde (titrasyon) ya da evde otomatik CPAP kayıtlarıyla belirlenir ve değeri uyku hekimi seçer. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM) kılavuzu titrasyona 4 cmH2O ile başlanmasını, 12 yaş ve üstünde gerekirse 20 cmH2O’ya kadar çıkılmasını öneriyor. Basınç ayarı cihazın klinik menüsündedir; kendi başınıza değiştirmeyin.

Bu yazıda dört soruya cevap var:

1. CPAP basıncı hangi birimle ölçülür ve hangi aralıkta olabilir?

2. Uyku testinde CPAP basıncı adım adım nasıl belirlenir?

3. Otomatik CPAP basıncı kendisi seçiyorsa hekime yine gerek var mı?

4. CPAP basıncını kim ayarlar, ne zaman yeniden bakılır?

CPAP basıncı kaç olmalı?

CPAP basıncının herkes için geçerli doğru bir değeri yoktur. Basınç santimetre su (cmH2O) birimiyle ölçülür ve uyurken üst solunum yolunu açık tutmaya yetecek en uygun değer, kişinin kendi uyku testinde bulunur. Komşunuzun ya da internetteki bir forumun basıncı size uymaz.

Değerin hangi sınırlar içinde arandığını iki kaynak gösteriyor:

Tablodaki AASM değerleri AASM’nin manuel CPAP titrasyonu kılavuzundan (Kushida ve ark., 2008), cihaz aralığı ResMed AirSense 11 kullanım kılavuzundan alındı. Bu sayılar sizin basıncınız değil, aramanın yapıldığı sınırlardır.

CPAP basıncı uyku testinde nasıl belirlenir?

CPAP basıncını belirlemenin klasik yolu, uyku laboratuvarında polisomnografi eşliğinde yapılan manuel titrasyondur. AASM 2008 kılavuzunun önerdiği adımlar şöyle:

1. Hasta maskeyle uyurken CPAP 4 cmH2O’dan başlatılır.

2. 12 yaş ve üstü hastada en az 2 obstrüktif apne, en az 3 hipopne ya da en az 5 solunum çabasına bağlı uyanma (RERA) görülürse basınç artırılır.

3. Her artış en az 1 cmH2O olur ve iki artış arasında en az 5 dakika beklenir. AASM, 2,5 cmH2O’dan büyük adımlar için verinin yetersiz olduğunu belirtiyor.

4. Apneler, hipopneler, RERA’lar ve horlama ortadan kalkana ya da önerilen üst sınıra ulaşılana kadar devam edilir.

5. Protokolü polisomnografi teknisyeni uygular; kaydı ve basınç seçimini uyku uzmanı inceler.

Tanı ve titrasyon aynı gecede de yapılabilir (bölünmüş gece). AASM’ye göre bu durumda titrasyon algoritması tam gece titrasyonuyla aynıdır. Uyku testinin kendisini uyku apnesi nasıl teşhis edilir yazısında anlattık.

İyi bir CPAP titrasyonu nasıl anlaşılır?

CPAP titrasyonunun başarısı, seçilen basınçta saatteki solunum olayı sayısının (RDI) ne kadar düştüğüyle ölçülür. AASM 2008 kılavuzu titrasyonu dört derecede değerlendiriyor:

AASM, seçilen basınçta hastanın ideal olarak en az 15 dakika sırtüstü REM uykusunda kaydedilmesini istiyor; yani basıncın yalnızca kolay uyku evrelerinde değil, bu evrede de denenmiş olması beklenir. Tedavi altındaki olay sayısının ne anlama geldiğini AHİ skoru nedir, kaç olmalı yazısında bulabilirsiniz.

Otomatik CPAP basıncı kendisi mi ayarlar?

Otomatik CPAP (APAP) cihazı, hekimin belirlediği alt ve üst sınır arasında basıncı her gece kendisi ayarlar. AASM’nin 2019 tarihli pozitif havayolu basıncı tedavi kılavuzu (Patil ve ark.) bu konuda iki güçlü öneri veriyor:

• Eşlik eden önemli bir hastalığı olmayan yetişkinde tedavi, evde otomatik CPAP ile ya da laboratuvarda titrasyonla başlatılabilir.

• Sürekli tedavide sabit basınçlı CPAP da otomatik CPAP da kullanılabilir. Kılavuz, otomatik modda devam etmeyi ya da cihaz kayıtlarından belirlenen sabit bir basınca geçmeyi iki seçenek olarak sayıyor.

Otomatik CPAP herkese uygun değildir. AASM’nin otomatik CPAP uygulama parametrelerine (Morgenthaler ve ark., 2008) göre kalp yetmezliği, KOAH gibi önemli akciğer hastalığı, uyku apnesi dışında bir nedenle gece oksijen düşmesi (örneğin obezite hipoventilasyonu), santral uyku apnesi olanlar ve horlamayanlar otomatik CPAP ile titrasyon ya da tedavi için aday sayılmıyor. 2019 kılavuzu buna kronik opioid kullanımını, nöromüsküler hastalığı ve uykuda oksijen ihtiyacını da ekliyor. Santral uyku apnesini santral uyku apnesi nedir yazısında ayrıca anlattık.

Otomatik CPAP kayıtlarından sabit bir basınç seçilecekse, AASM’ye göre kararı ham basınç verisini inceleyen deneyimli bir uyku uzmanı verir. Cihaz türünün kendisini APAP, otomatik CPAP nedir yazısında karşılaştırdık; otomatik CPAP cihazları sayfasında modelleri görebilirsiniz.

CPAP basıncını kim ayarlar, kendim değiştirebilir miyim?

CPAP basıncını uyku hekimi belirler; cihaza bu değeri tedarikçi ya da bakım sağlayıcısı girer. Türkiye’de uygulamada cihaz, hekimin raporunda ya da reçetesinde yazan basınca göre ayarlanarak teslim edilir. ResMed AirSense 11 kılavuzu da reçete ayarlarının bakım sağlayıcısı tarafından yüklendiğini ve cihazın yalnızca hekimin yönlendirdiği şekilde kullanılması gerektiğini yazıyor.

ResMed AirSense 11’de hastanın kendi menüsünde (MY OPTIONS) basınç yer almaz. Bu menüde değiştirebileceğiniz şeyler şunlardır:

• Rampa süresi: cihazın düşük bir başlangıç basıncından reçete basıncına çıkma süresi; kapalı, 5–45 dakika ya da otomatik seçilebilir.

• EPR (nefes verirken basınç rahatlatma): sağlayıcı açtıysa görünür; seviye 1, 2 ve 3 nefes verirken basıncı 1, 2 ya da 3 cmH2O düşürür, ama basınç 4 cmH2O’nun altına inmez.

• SmartStart: maskeye nefes verince cihazın kendiliğinden çalışması.

Klinik menüye girip basıncı kendiniz artırmak ya da azaltmak, hekimin uyku testine dayanarak verdiği kararı devre dışı bırakır. Basınç rahatsız ediyorsa önce konfor ayarlarını tedarikçinizle birlikte gözden geçirin; EPR’nin nasıl çalıştığını ResMed EPR teknolojisi nedir yazısında anlattık.

CPAP basıncına ne zaman yeniden bakılmalı?

CPAP basıncı bir kez belirlenip sonsuza kadar bırakılmaz. AASM’nin otomatik CPAP parametreleri, tedaviye başlayan hastanın özellikle ilk haftalarda yakın klinik izlemde olması gerektiğini, belirtiler geçmezse yeniden değerlendirme ve gerekirse laboratuvarda titrasyon yapılmasını istiyor. AASM 2019 kılavuzu da basınç ihtiyacının zaman içinde değişebildiğini belirtiyor.

Hekiminize başvurmanız için somut nedenler:

1. Düzenli CPAP kullanımına rağmen gündüz uykululuğu ya da horlama sürüyor.

2. Cihaz raporunda olay sayısı yüksek kalıyor.

3. Basınç sizi uyandırıyor ya da maske sürekli kaçırıyor ve konfor ayarları çözmedi.

4. Sağlık durumunuzda belirgin bir değişiklik oldu ve belirtileriniz geri döndü.

Hekimin kararı için en işe yarar bilgi cihazın kendi kaydıdır. CPAP cihazınızın SD kartındaki basınç, kaçak ve olay verisini SD kart veri analizi ve raporlama hizmeti ile hekiminize götürebileceğiniz bir rapora çeviriyoruz. Tedaviye rağmen olaylar sürüyorsa CPAP kullanıyorum, neden hâlâ apnelerim var yazısı olası nedenleri sıralıyor.