Uyku apnesi ile anormal kolesterol düzeyleri arasında güçlü bir ilişki gösterilmiştir, ancak birinin diğerine yol açtığı kanıtlanmamıştır. Araştırmalar uyku apnesi şiddeti arttıkça toplam kolesterolün ve trigliseritin yükseldiğini, HDL (iyi kolesterol) düzeyinin düştüğünü bildiriyor. Bugünkü bilgiyle ikisi, kalp hastalığı ve felç için birbirinden bağımsız risk etkenleri sayılıyor — yani uyku apneniz varsa kolesterolünüzün de ölçülmesi gerekir.
Uyku apnesi ve yüksek kolesterol, ikisi de kalp hastalığı ve felç riskini bağımsız olarak artıran tablolardır. Son yıllarda araştırmalar bu ikisinin sık sık bir arada görüldüğünü ortaya koydu — ama bir arada görülmek, biri diğerine yol açıyor demek değil.
Araştırmalar uyku apnesi ile kolesterol arasında ne buldu?
Avrupa'da yaklaşık 6.000 yetişkin üzerinde yürütülen bir çalışmada, daha önce hiperlipidemi tanısı almamış ve kolesterol düşürücü ilaç (statin) kullanmayan katılımcılar incelendi. Sonuç: uyku apnesi şiddeti arttıkça toplam kolesterol düzeyi de yükseliyordu.
Uyku apnesinin şiddeti üç ölçütle değerlendirildi:
- AHİ (Apne-Hipopne İndeksi) — saatte kaç kez nefes durması ya da yüzeyelleşmesi olduğu
- ODI (Oksijen Desatürasyon İndeksi) — kandaki oksijenin saatte kaç kez düştüğü
- Ortalama ve en düşük oksijen doygunluğu
Uyku apnesiyle örtüşen lipid tablosu şuydu:
- Yüksek trigliserit
- Yüksek LDL kolesterol — "kötü" kolesterol
- Düşük HDL kolesterol — "iyi" kolesterol
Çalışma coğrafi bir fark da buldu: en yüksek lipid değerleri Kuzey Avrupa'daki katılımcılarda kaydedildi.
Daha önceki çalışmalar, uyku apnesi ile lipid düzeyleri arasındaki ilişkinin yaş ve kiloya göre değiştiğini göstermişti. Fazla kilo ve obezite hem uyku apnesi olasılığını artırıyor hem de yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve anormal lipid değerlerini beraberinde getiriyor. Bu, ilişkiyi yorumlamayı zorlaştıran en önemli etken.
2016'da Helsinki Üniversitesi'nde yapılan bir araştırma ise başka bir yönü işaret etti: kolesterolün vücutta taşınmasından sorumlu genlerin, uyku yoksunluğu yaşayan kişilerde yeterli ve kaliteli uyku uyuyanlara göre daha az etkin olduğu bildirildi.
Uyku apnesi kolesterolü doğrudan yükseltiyor mu?
Bugünkü bilgiyle hayır — ilişki var, nedensellik gösterilmedi.
Uyku apnesi olan bir kişide yüksek kolesterol de bulunabilir, ama birinin diğerine yol açtığını söylemek için yeterli kanıt yok. İkisi, kalp ve damar hastalıkları için birbirinden bağımsız risk etkenleri olarak değerlendiriliyor.
Bu ayrım pratikte önemli: uyku apnesini tedavi etmek kolesterolünüzü kendiliğinden normale döndürmez. Kolesterolün ayrıca izlenmesi ve gerekiyorsa ayrıca tedavi edilmesi gerekir.
Aradaki ilişkiyi açıklayabilecek üç aday mekanizma var; hiçbiri tek başına kanıtlanmış değil:
- Kesintili oksijen düşüşleri. Gece boyunca tekrarlayan oksijen düşmeleri iltihaplanma ve oksidatif strese yol açıyor.
- Uyku yoksunluğunun metabolik etkisi. Bölünmüş uyku, lipid taşınmasında rol oynayan genlerin etkinliğini ve iştah düzenlemesini bozuyor.
- Ortak zemin: obezite. Fazla kilo hem uyku apnesinin hem de anormal lipid tablosunun bilinen nedeni. İlişkinin bir kısmı buradan geliyor olabilir.
Yüksek kolesterol nedir?
Kolesterol, proteinlere bağlanarak kan dolaşımıyla vücuda taşınan ve hücrelerin ihtiyaç duyduğu bir yağ maddesidir. Sorun kolesterolün varlığı değil, miktarının artmasıdır: fazlası damar duvarında birikerek tıkanmaya yol açar.
Toplam kolesterol üç bileşenle birlikte ölçülür:
- LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein) — damarda biriken, "kötü" kolesterol
- HDL (yüksek yoğunluklu lipoprotein) — fazla kolesterolü karaciğere taşıyan, "iyi" kolesterol
- Trigliserit — vücutta en yaygın bulunan yağ türü
Yüksek kolesterolün belirtileri var mı?
Hayır. Yüksek kolesterolün hissedilen bir belirtisi yoktur. Tek yolu kan testidir. Bu yüzden hekimler yetişkinlere düzenli aralıklarla lipid paneli bakılmasını önerir.
Kolesterol düzeyini genetik etkileyebilir, ama dengeli beslenme, düzenli hareket ve kilo kontrolü çoğu zaman bu eğilimi dengeleyebiliyor. Hekimler genellikle önce yaşam tarzı değişikliği önerir; gerekli görülen hastalarda statin grubu ilaçlar devreye girer. Statinler karaciğerin ürettiği kolesterol miktarını azaltır ve kandaki fazlanın temizlenmesini kolaylaştırır.
Uyku apneniz varsa ne yapmalısınız?
- Kolesterolünüzü ayrıca ölçtürün. Uyku apnesi tanısı, lipid değerlerinizin bilindiği anlamına gelmez ve yüksek kolesterolün belirtisi yoktur.
- Uyku apnesi tedavisini aksatmayın. Kolesterolü düzeltmese de, tedavi edilmeyen uyku apnesi kalp ve damar riskini kendi başına artırır.
- Kilo, ikisini birden etkiler. Fazla kilo hem uyku apnesinin hem anormal lipid tablosunun ortak zeminidir; buradaki iyileşme iki tarafa birden yarar.
Uyku apnesi tedavisine yeni başlıyorsanız CPAP nasıl kullanılır: yeni başlayanlar rehberi yazımız süreci adım adım anlatıyor. Cihaz tiplerinin farkı için CPAP, otomatik CPAP ve BiPAP farkları ve SGK süreci için SGK tıbbi cihaz geri ödeme süreci yazılarımıza bakabilir, cihaz seçenekleri için CPAP cihazı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Uyku apnesi tedavisi kolesterolümü düşürür mü?
Kendiliğinden düşürmesi beklenmez. Uyku apnesi ile kolesterol arasında ilişki gösterilmiş olsa da nedensellik kanıtlanmadı; ikisi bağımsız risk etkenleri sayılıyor. CPAP tedavisi uyku apnesinin kendi risklerini azaltır, ancak lipid değerlerinizin ayrıca izlenmesi ve gerekiyorsa ayrı bir tedaviyle ele alınması gerekir. İki tabloyu birbirinden bağımsız takip edin.
Uyku apnesi hangi kolesterol değerlerini etkiliyor?
Araştırmalarda uyku apnesi şiddeti arttıkça toplam kolesterol ve trigliserit değerlerinin yükseldiği, HDL yani iyi kolesterolün ise düştüğü bildirildi. LDL, yani kötü kolesterol de yüksek seyrediyordu. Şiddet ölçüsü olarak AHİ, oksijen desatürasyon indeksi ve gece boyunca ölçülen en düşük oksijen doygunluğu kullanıldı.
LDL ile HDL arasındaki fark nedir?
LDL, düşük yoğunluklu lipoproteindir ve damar duvarında birikerek tıkanmaya yol açtığı için "kötü" kolesterol denir. HDL, yüksek yoğunluklu lipoproteindir ve fazla kolesterolü karaciğere taşıyarak temizlenmesini sağlar; bu yüzden "iyi" kolesterol olarak anılır. İkisi aynı maddenin farklı düzeyleri değil, ayrı taşıyıcılardır ve ters yönde çalışırlar.
Yüksek kolesterolün belirtisi var mı?
Hayır, hissedilen bir belirtisi yoktur; öğrenmenin tek yolu kan testidir. Bu yüzden yetişkinlere, herhangi bir şikâyet olmasa bile düzenli aralıklarla lipid paneli bakılması önerilir. Uyku apnesi tanısı almış olmanız kolesterol değerlerinizin bilindiği anlamına gelmez; hekiminizden ayrıca lipid paneli istemeniz gerekir.
Kilo vermek ikisini birden düzeltir mi?
Fazla kilo hem uyku apnesinin hem de anormal lipid tablosunun bilinen ortak zeminidir, bu yüzden kilo kontrolü iki tarafa birden yarar sağlar. Ancak uyku apnesinin tek nedeni kilo değildir; zayıf kişilerde de görülür. Tedavi kararını uyku testi sonucuna göre hekiminiz verir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Cihaz ve tedavi kararları için uyku hekiminize başvurun.
